GEOLOGIA KRYJĄCA SIĘ ZA TĄ ATRAKCJĄ
Jak powstały Kappadockie Bajkowe Kominy i Doliny
Doliny, przez które prowadzą trasy quadów safari, nie zostały zbudowane – zostały wyrzeźbione. Oto wulkaniczna geologia kryjąca się za kominami fairy chimney, kanionami i kolorami Kapadocji.
Zobacz wycieczki quadami w Kapadocji na GetYourGuide ↗Trzy wulkany zbudowały płaskowyż
Krajobraz Kapadocji narodził się z ognia, nie z erozji. Przez miliony lat erupcje góry Erciyes w pobliżu Kayseri, a także Hasandağ i Göllüdağ dalej na południe, pogrzebały centralną anatolijską płaskowyż pod grubymi warstwami popiołu wulkanicznego i piroklastycznego rumowiska. Warstwy te scementowały się w tuf — miękką, porowatą skałę wulkaniczną — z twardszymi płytami bazaltu osiadającymi miejscami na wierzchu. Erciyes, uśpiony stratowulkan wciąż widoczny w pogodne dni z części regionu, uznawany jest za główne źródło ignimbrytu, na którym opierają się doliny przemierzane podczas przejażdżki quadami. Wszystko, co nastąpiło później — bajkowe kominy, kaniony, domy wykute w skale — to opowieść o tym, co woda i wiatr zrobiły z tym wulkanicznym fundamentem.
Miękka skała, twarda czapa: jak powstaje komin skalny
Bajkowa chimera skalna powstaje, gdy płyta twardszej skały — często bazaltowy głaz pozostawiony przez dawny potok lawy — spoczywa na kolumnie znacznie bardziej miękkiego tufu. Deszcz i wiatr erodują odsłonięty tuf wokół głazu znacznie szybciej niż skałę pod nim, dlatego otaczający teren stopniowo się obniża, podczas gdy wysoka, wąska kolumna przetrwa pod swoim ochronnym kapeluszem. Wystarczająco dużo czasu sprawia, że kapelusz w końcu opada, odsłonięta kolumna eroduje bez ochrony, a chimera znika — dlatego też niektóre z najczęściej fotografowanych formacji Kapadocji, zwłaszcza w Dolinie Miłości, są przez geologów opisywane jako struktury powoli się starzejące, a nie stały element krajobrazu.
Dlaczego skała zmienia kolor z doliny na dolinę
Tuff nie jest jednolitego koloru. Różne erupcje osadzały popiół o różnej zawartości minerałów, a zróżnicowany poziom wybarwienia tlenkami żelaza w skale tworzy różowe, czerwone, białe i szare odcienie widoczne w całym regionie — co dokładnie tłumaczy, dlaczego Rose Valley i Red Valley noszą te nazwy, i dlaczego ta sama skała może wyglądać na stonowaną w południe, a świecić o zachodzie słońca, gdy niskie światło wydobywa utlenienie w kamieniu. Przejażdżka quadem między dolinami uwidacznia to bardziej niż oglądanie pojedynczego miejsca: kolor naprawdę zmienia się w ciągu kilkuset metrów, gdy trasa przecina kolejne warstwy popiołu.
Wykute, nie zbudowane: dlaczego ludzie drążyli w tufie
Ta sama miękkość, która pozwoliła wiatrowi i wodzie wyrzeźbić bajkowe kominy, sprawiła też, że skała była łatwa do obróbki dla człowieka. Świeżo odsłonięty tuf można ciąć prostymi narzędziami ręcznymi, a pod wpływem kontaktu z powietrzem twardnieje — dlatego doliny i zbocza Kapadocji są usiane mieszkalnymi jaskiniami, wykutymi w skale kościołami i wielopoziomowymi podziemnymi miastami, drążonymi przez około dwa tysiące lat. Kilka z tych wykutych świątyń znajduje się w tych samych dolinach, przez które prowadzi trasa quadów — ukrytych w klifach tuż przy polnych drogach, co przypomina, że teren przemierzany dziś dla widoków przez bardzo długi czas służył jako materiał budowlany i kryjówka.
Krajobraz, który wciąż się zmienia
Erozja w Kapadocji nie ustała. Bajkowe kominy wciąż od czasu do czasu się zawalają, zwłaszcza po ulewnych deszczach, które rozmiękczają miększy tuf u ich podstawy, a nowe formacje powoli odsłaniają się w miarę dalszego ścierania otaczającego terenu. Ponieważ geologia i wykuta w niej ludzka historia są ze sobą ściśle powiązane, Park Narodowy Göreme i okoliczne stanowiska skalne zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1985 roku, uznając zarówno formacje wulkaniczne, jak i wykute w nich kościoły, domy i miasta. Przejażdżka quadem to w pewnym sensie podróż przez aktywny proces geologiczny, a nie przez skończony, statyczny krajobraz.