DE GEOLOGIE ACHTER DE RIT
Hoe de sprookjesachtige rotsformaties en valleien van Cappadocië zijn ontstaan
De valleien waar een quad-safari doorheen rijdt, zijn niet gebouwd — ze zijn uitgesleten. Dit is de vulkanische geologie achter de sprookjesachtige schoorstenen, canyons en kleuren van Cappadocië.
Bekijk quadtours in Cappadocië op GetYourGuide ↗Drie vulkanen vormden het plateau.
Het landschap van Cappadocië begon met vuur, niet met erosie. Gedurende miljoenen jaren bedolven uitbarstingen van de Erciyes bij Kayseri, samen met de Hasandağ en Göllüdağ verder naar het zuiden, het centrale Anatolische plateau onder dikke lagen vulkanische as en pyroclastisch puin. Die lagen verdichtten tot tufsteen — een zacht, poreus vulkanisch gesteente — met op sommige plekken hardere basaltlagen erbovenop. Erciyes, een slapende stratovulkaan die op heldere dagen vanuit delen van de regio nog steeds zichtbaar is, wordt algemeen beschouwd als de belangrijkste bron van de ignimbriet waar de valleien op rusten die een quadtocht doorkruist. Alles wat daarna volgde — de feeënschoorstenen, de canyons, de grotwoningen — is het verhaal van wat water en wind vervolgens met die vulkanische basis deden.
Zachte rots, harde kap: hoe een sprookjesachtige schoorsteen ontstaat
Een sprookjesachtige rotsformatie ontstaat wanneer een plaat harder gesteente — vaak een basaltblok dat achterbleef na een oude lavastroom — bovenop een zuil van veel zachter tufsteen ligt. Regen en wind eroderen het blootgestelde tufsteen rond het blok veel sneller dan het gesteente eronder, waardoor het omringende land geleidelijk wegslijt terwijl een hoge, smalle zuil overleeft onder zijn beschermende kap. Na verloop van tijd valt die kap uiteindelijk af, erodeert de blootgestelde zuil zonder bescherming, en verdwijnt de formatie — dat is waarom sommige van de meest gefotografeerde formaties van Cappadocië, vooral in de Love Valley, door geologen worden omschreven als langzaam verouderende structuren in plaats van een vast kenmerk van het landschap.
Waarom de rots van kleur verandert van dal tot dal
De tufsteen heeft niet overal dezelfde kleur. Bij verschillende uitbarstingen werd as met een uiteenlopende mineralensamenstelling afgezet, en wisselende ijzeroxidevlekken in het gesteente zorgen voor de roze, rode, witte en grijze tinten die je overal in de regio ziet — precies daarom heten Rose Valley en Red Valley zo, en daarom kan hetzelfde gesteente er ’s middags gedempt uitzien en bij zonsondergang oplichten, wanneer het lage licht de oxidatie in de steen accentueert. Met een quad tussen de valleien rijden maakt dit duidelijker dan het bekijken van één enkele plek: de kleur verschuift echt binnen een paar honderd meter zodra de route van de ene aslaag naar de andere overgaat.
Gehouwen, niet gebouwd: waarom mensen in de tufsteen groeven
Dezelfde zachtheid die wind en water gebruikten om feeënschoorstenen uit te beitelen, maakte het gesteente ook gemakkelijk te bewerken voor mensen. Vers blootgelegde tufsteen kan met eenvoudig handgereedschap worden gesneden en verhardt bij contact met lucht — daarom zitten de valleien en heuvelhellingen van Cappadocië vol met grotwoningen, in rotsen uitgehouwen kerken en meerlagige ondergrondse steden die in ruwweg tweeduizend jaar zijn gegraven. Verschillende van deze uitgehouwen kerken liggen in dezelfde valleien waar een quad-safari doorheen trekt, weggestopt in rotswanden naast de zandpaden — een herinnering dat het terrein waarover men voor het uitzicht rijdt, lange tijd werd gebruikt als bouwmateriaal en schuilplaats.
Een landschap dat nog steeds verandert
De erosie in Cappadocië is nog altijd niet gestopt. Sprooksschoorstenen storten nog steeds af en toe in, vooral nadat hevige regenval de zachtere tufsteen aan hun basis losmaakt, terwijl nieuwe formaties langzaam zichtbaar worden naarmate het omliggende land verder uitslijt. Omdat de geologie en de menselijke geschiedenis die erin is uitgehouwen zo nauw met elkaar verbonden zijn, werden Göreme Nationaal Park en de omliggende rotsgebieden in 1985 ingeschreven als UNESCO-werelderfgoed, waarmee zowel de vulkanische formaties als de kerken, woningen en steden die erin zijn uitgehouwen werden erkend. Met een quad erdoorheen rijden is, in zekere zin, rijden door een actief geologisch proces in plaats van door een afgerond, statisch landschap.